تاریخ انتشار : سه شنبه ۱ تیر ۱۳۹۵ - ۱:۲۹

پروسه توسعه در کشور و معجزه حُب وطن

پروسه توسعه در کشور و معجزه حُب وطن

علی محمدی ایروانلو: نهم خرداد حجت الاسلام شکوری امام جمعه خوی در جلسه شورای اداری این شهرستان در حضور خانم مولاوردی معاون رئیس جمهور از درد کهنه ای سخن گفت که همواره پاشنه آشیل برنامه های توسعه در کشور بوده است. وی در این خصوص با ذکر مشکلات فراروی شهرستان در مذمت الیت های پایتخت

علی محمدی ایروانلو: نهم خرداد حجت الاسلام شکوری امام جمعه خوی در جلسه شورای اداری این شهرستان در حضور خانم مولاوردی معاون رئیس جمهور از درد کهنه ای سخن گفت که همواره پاشنه آشیل برنامه های توسعه در کشور بوده است.

وی در این خصوص با ذکر مشکلات فراروی شهرستان در مذمت الیت های پایتخت نشین واجد قدرت سیاسی خوی که در سالیان گذشته همواره در موضوع پیشرفت و ترقی زادگاهشان بی تفاوت بوده اند، به تبیین نظری مسئله «حُب وطن» از منظری دینی و اجتماعی پرداخت و آن را عاملی مهم در تاثیرگذاری تصمیم سازان بر امر برنامه های توسعه دانست.پرواضح است پدر معنوی شهرستان خوی از واقعیتی سخن گفت که همواره حقیقت پروسه توسعه متوازن در کشور را با چالش های اساسی روبرو ساخته است، چیزی که راقم این سطور در تلاش است به تبیین آن در تحلیل توسعه نیافتگی استان آذربایجان غربی بپردازد.

روند توسعه در استان آذربایجان غربی

استان آذربایجان غربی در موقعیت جغرافیایی ممتاز و منحصر به فردی واقع شده است؛ به نحوی که در طول یک قرن گذشته راههای اصلی ارتباط زمینی و ریلی کشور به اروپا و بالعکس از طریق این استان بوده و مرزهای مشترک آن با کشورهای ترکیه، عراق، آذربایجان و مجاورت با ارمنستان، جایگاه خاصی به آن در بین استان های کشور بخشیده است. در کنار این موقعیت ژئوپلیتیکی وجود منابع قابل توجه آب و خاک و نیروی انسانی مجرب در بخش کشاورزی، معادن غنی، سوابق طولانی در بازرگانی خارجی و میراث تاریخی و جاذبه های طبیعی منحصر به فرد شرایط مساعدی را برای توسعه استان فراهم نموده است. لیکن باید به این واقعیت معترف بود که آذربایجان غربی علیرغم پتانسیل های بالقوه موجود در امر توسعه، سیر قهقرایی در مقایسه با سایر استان ها داشته و این خود موجبات مشکلات عدیده ای چون بیکاری، رکود اقتصادی، سرانه درآمد پایین و عدم بهره مندی از رفاه و آسایش قابل انتظار برای مردم این استان مهم گردیده است.

امروزه جهش های خیره کننده در حوزه یافته های علمی که مرهون کارهای تحقیقاتی نخبگان است، موضوع توسعه جوامع را در برنامه های مدون تدوین نموده و سبب روند رو به رشد، پایدار و همگون جوامع در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی گردیده است. پرواضح است این رهیافت عقل محور بیشتر در جهان اول و توسعه یافته مشهود بوده که روند توسعه متوازن در آنها بی تاثیر از جابجایی و گردش قدرت نهادینه شده و مستمر بوده است. به همین لحاظ شکاف های ناهمگون توسعه ای در این کشورها ملموس نبوده و عدالت در توزیع امکانات براساس پتانسیل های موجود، روند متوازن دارد و هرگونه انحراف از برنامه و خدشه در توزیع عدالت گونه پروسه توسعه به لطف ثبات دمکراسی با اعتراضات عمومی مواجه بوده و نهایتاً معیار و درجه انحراف به حداقل رسیده است.

در این خصوص جوامع جهان سوم و کمتر توسعه یافته، مفهوم «توسعه» را در تئوری از غرب به عاریت گرفته و در پروسه بومی سازی منطبق با شرایط فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جامعه خود تغییراتی در ملزومات و ارکان پارادایم توسعه به عمل آورده و آن را تحت برنامه مدونی به اجرا درآورده اند تا به این نحو زمینه پیشرفت، ترقی و رفاه ملت خود را تدارک ببینند اما در عمل این آرمان تحقق پیدا نکرده و روند توسعه نمود عدالت گریزی داشته است و شکاف های توسعه در مناطق مختلف این گونه از جوامع حاکی از این امر می باشد. در واقع چگونگی مسیر توسعه در جوامع جهان سوم مثل ایران، از چارچوب برنامه متوازن متاثر از نوع خاصی از اقتصاد سیاسی به صورت تبارگرایانه منطقه ای تغییر پیدا نموده است؛ به عبارت دیگر مسئله «حُب وطن» تاثیرگذاران بر برنامه توسعه، این جوامع را در جهت فروپاشی ساختار متوازن آن به سمت  و سوی علائق مناطق زادگاهشان کرده است.

در این راستا یک پیمایش آماری و تاریخی از روند توسعه در کشور به طور عام و استان آذربایجان غربی به طور خاص، گویای نابرابری های منطقه ای و شکاف های عمیق توسعه ای است؛ بطوریکه یک نگاه به جایگاه استان آذربایجان غربی از حیث رتبه بندی در توسعه تاسف بار می باشد. در واقع این استان که در سال ۱۳۵۵ از حیث توسعه یافتگی واجد رتبه ۱۲ کشوری بوده (۱)، با سیاست های غلط و عدالت گریزانه بعد از ۳۷ سال از آن زمان در مقایسه با بسیاری از استان های کشور سیر نزولی داشته است!! در این راستا آذربایجان غربی در سال ۱۳۸۳ بر اساس شاخص های توسعه رتبه ۱۸ را به خود اختصاص داده و بنا به اعتقاد صاحب نظران در حوزه توسعه بر اساس شاخص های هدف در سال ۱۳۸۸ نیز در پایان برنامه چهارم توسعه این استان باز هم رتبه ۱۸ کشور را دارا بوده است (۲).

پرواضح است عدم ارتقاء و ثابت ماندن رتبه استان از منظر شاخص های توسعه در بعد از انقلاب، به مسئله ای پایدار و با ثبات تبدیل شده است؛ چنانچه استاندار آذربایجان غربی در خرداد ماه سال جاری در جلسه ستاد تدوین برنامه ششم توسعه آذربایجان غربی، با اظهار تاسف از روند توسعه استان گفت: “رتبه استان از نظر شاخص های توسعه یافتگی در ۳۷ سال گذشته ثابت بوده و ارتقاء نیافته است” (سایت استانداری- ۱۸/۳/۹۵)

چرایی شکاف های توسعه در کشور

هر چند مناطق مختلف کشور در پتانسیل های بالقوه توسعه ای با هم تفاوت داشته و طبیعتاً نمی توانند در یک سطح از توسعه قرار گیرند، لیکن باید پذیرفت بهره گیری از مواهب توسعه در کشور در یک بستر همگون و مساوی صورت نگرفته و فرصت ها به طور برابر توزیع نگردیده است. به عبارت دیگر استان هایی که در صدر توسعه قرار گرفته اند، لزوماً آن مناطقی نیستند که ذاتاً واجد پتانسیل و ظرفیت های جهش دهنده توسعه ای بوده باشند.

لذا پروسه توسعه که شعار عدالت خواهی و توازن طلبی در سطح کشور از شعارهای سیاستگذاران این برنامه ها بوده، بایستی فرصت ها و مواهب توسعه را به نحوی در سطح کشور توزیع نماید که مناطق کشور بر حسب استعدادها، ظرفیت ها و پتانسیل های محیطی و انسانی خود رشد یافته و از مزایای سیاست های پیشرفت و ترقی بهره مند گردند؛ لیکن آمارها و روند توسعه نشان از اتخاذ این رهیافت صواب نیست و باید به این حقیقت اشاره کرد که توسعه در کشور تابحال تحت تاثیر تبارگرایی سیاسی یا «حُب وطن» بوده است، به عبارت دیگر استان های واجد نیروهای سیاسی اثرگذار (قوای مجریه و مقننه) توانسته اند از فرصت ها استفاده نموده و از سفره دلارهای نفتی و اعتبارات ملی به حد کافی بهره لازم را ببرند. پرواضح است توازن و همگونی در پارادایم برنامه های توسعه در کشور متاسفانه فقط در روی کاغذ  معنا داشته و به عبارت دیگر در حد سخنان پشت تریبونی بوده است و معجزه «حُب وطن» همچنان پابرجاست.

پی نوشت ها:
۱٫ سلماس در آئینه تاریخ، علی اکبر آقایی، تهران، ۱۳۸۴، ص۲۳٫
۲٫ مقاله توسعه در استان آذربایجان غربی، مهدی مشرقی، ارومیه، سازمان مدیریت و برنامه ریزی آذربایجان غربی، ۱۳۸۵، ص۱۱٫

منبع: هم آوا

برچسب ها :

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.